SÖÐÜT

Latince ismi : Salix alba

Söðüt (Salix), söðütgiller (Salicaceae) familyasýndan Salix cinsini oluþturan boylu aðaç veya bodur çalý halinde, çoðunluðu kýþýn yaprak döken, ender olarak da her dem yeþil kalan odunsu bitkiler

Tek bir pul ile örtülmüþ olan tomurcuklar çoðunlukla sürgüne yatmýþtýr. Sürgünler üzerindeki diziliþleri çok sýralý sarmal birkaç türünde almaþýk dýr ve tepe tomurcuklarý pseudoterminal dýr

Yapraklar parçalanmamýþ, sadedir. ve uzun þerit halinde veya eliptik yapýdadýr; kenarlarý tam veya bezeli ve ince diþli, kaba diþli, dilimli diþlidir.Genel olarak kýsa saplýdýr.; çoðunlukla kulakçýklarý vardýr

Yan durumlu çiçek kurullarý baþak halinde dik durular. Bazý türlerde çiçek açmak yapraklanmadan önce, bazýlarýnda ise ayný zamanda olur. Bir cinsli ikievcikli ve entomogamdýrlar

Söðütler gayet kolay kök yapabildiðinden, tohumlarý da kýsa zamanda çimlenme özelliðini kaybettiðinden, üretilmelleri hemen her yerde çelikle ve kök sürgünü ile olur

Týbbi özellikler

Eski Sümer ve Mýsýr kayýtlarýnda söðüt aðacý kabuðunun aðrý ve ateþ tedavisinde kullanýldýðý ile ilgili bilgiler yer almaktadýr. M.Ö. 5.YY'da Yunanlý doktor Hipokrat söðüdün ilaç olarak kullanýmýndan bahsetmiþtir. Amerika yerlilerinin de söðüdü tedavi amacýyla sýk sýk kullandýðý bilinmektedir

Söðüt aðacý kabuðundaki aktif madde Salisin'dir. Kristal formu ilk olarak 1828'de Fransýz eczacý Henri Leroux tarafýndan izole edilmiþtir. Saf formu Ýtalyan kimyager Raffaale Piria tarafýndan elde edilmiþtir. Suda çözündüðü zaman asit özelliði gösterdiðinden (ph 2.4) Salisilik asit olarak adlandýrýlmýþtýr

1897'de Felix Hoffmann sentetik olarak salisin'in deðiþtirilmiþ bir formunu elde etmeyi baþardý. Yeni bileþik salisilik asitten daha az mide problemlerine yol açýyordu. Bu yeni ilaç, yani Asetil Salisilik Asit Hoffman'ýn iþvereni olan Bayer firmasý tarafýndan Aspirin olarak adlandýrýldý ve dünyanýn en çok kullanýlan ilacý haline geldi

Ak söðüt

Ak söðüt (Salix alba), söðütgiller (Salicaceae) familyasýna ait, 25-30 m. boylarýnda bir söðüt türü

Dere kenarlarýnda, çayýrlarda ve sulak alanlarda görülür. Hýzlý büyüyen, adýný, yapraklarýnýn alt yüzeyini, genç sürgünlerini ve tomurcuklarýný kaplayan yumuþak, beyaz tüyler derinden alýr. Kabuðu gençliðinde gri renktedir. Aðaç yaþlandýkça esmer renk alýr ve çatlar

Gevrek söðüt

Gevrek söðüt (Salix fragilis), söðütgiller (Salicaceae) familyasýndan anavataný Avrupa, Asya ve Türkiye olan bir söðüt türü

20 m’ye kadar yükselir, gövde 1 m çap yapar. Kabuk koyu, çatlaklý, tacý yuvarlak veya ince uzundur. Dallar kahverengimsi yeþil, kalýn, düz, parlak, önceleri tüylü, sonralarý tüysüz, kolay kýrýlýr. Tomurcuklar ince uzun, ucu sivridir. Kulakçýklar vardýr veya yoktur. Yaprak sapý 2-7 mm, tüylü veya tüysüz, yapraklar mýzraksý veya geniþ mýzraksý, 8-10 × 1-1.6 cm'dir. Üst yüzü soluk, tüysüz, alt yüzü donuk yeþil, orta damar tüylü; dibi kama þeklinde, kenarý diþli, ucu uzun ve sivridir. Erkek kedicikler 3-5 cm × 4-6 mm'dir. Çiçek sapý 1 cm, 0-3 yaprakçýklý, ekseni tüylüdür. Brahteler sarý veya donuk sarýdýr. Erkek çiçekler 2 stamenli (erkekorgan), filamentlerin dibi bazen tüylüdür. Anterler ise sarýdýr. 2n = 76, bazen 38, 114

Ekoloji ve Fenoloji

Çiçek ve yapraklar nisan ayýnda açar. Çiçekler iki evciklidir. Tohumlar Mayýs ve Haziran aylarýnda olgunlaþýr. Ortalama ömrü 200 yýl kadardýr. En iyi geliþmeyi drenajý kötü, taþmýþ, derin topraklarda yapar. Fakat aðýr topraklarda bol güneþ ister. Kireçli topraklarda da iyi geliþme gösterir

Odun yapýsý ve kullanýmý

Odunu, pembemsi, yumuþak, hafif, gevrek (kolay yarýlýr) ve kolay eðrilir. Çocuk oyuncuklarý yapýmýnda ve de mangal olarak kullanýlýr. Ayrýca halk tarafýndan hastalýklarýn tedavisinde kullanýlýr. Ýçeresinde aktiv bir karýþým olan salisilik asit bulunur

Üretimi

Tohumlar rüzgarla daðýlýr. Tohumlar kýsa ömürlüdür. Çelikle çok kolay üretilir. Mart aylarýnda yarý odunsu çelikler topraða dikilmek suretiyle kolayca köklendirilir

Kültivarlar

Salix fragilis cv.'Bullata' - Büyük çalý veya küçük bir aðaçtýr; 3-6 m'ye kadar uzanýr. Ýlk yýllarda sarý-yeþil renklidir. Yapraklar mýzraksý koyu yeþildir. Çýplak saplý gösteriþli büyük kedicikleri ile dikkat çeker

Salix fragilis cv.'Belgium Red' - 15-20 m uzunluðunda büyük bir aðaçtýr. Ýlk yýllarda doygun kýrmýzý renklidir

Söðüt Suyu (Willow Water)

Geçtiðimiz kýþ, daha önceden de duyduðum ancak uygulamaya vakit bulamadýðým bir tekniði denemeye karar verdim. Teknik, söðütten kesilen parçalarýn suyun içerisinde birkaç hafta bekletilerek, aðaçlarda kök oluþumuna yardým edecek ve zayýf aðaçlarýn üzerindeki stres yükünü azaltacak olan bir su üretme iþlemiydi. Bu teknik, þu anda ticari olarak bulabildiðimiz köklendirici hormonlarýn olmadýðý dönemlerde üretim amaçlý olarak kullanýlýyordu.

Söðüt (Salix türleri) yýlýn herhangi bir döneminde 12-15 mm. kalýnlýðýndaki dallarýndan kesilecek parçalarý suya koyduðunuzda birkaç hafta içinde kolayca kök vermesi ile bilinir. Hemen hemen bütün kesilmiþ dallar kendiliðinden kök vereceðinden, kesilen bölümlere köklendirme hormonu uygulamaya da gerek yoktur

Þifanýn bilinçli adresi:   www.herbalistatabay.com