ITIR

Latince ismi : Pelargonium graveolens

Diðer isimleri: Pelargonium graveolens/ Çobaniðnesi/ Leylekgagasý/ Turnagagasý

Doðada: Sardunyagiller familyasýndandýr. Güzel kokulu yapraklarý, türlü renkte çiçekleri olan bir süs bitkisidir. Çiçeklerinden infüzyon yolu ile faydalanýlýr. Yapraklarý güzel kokulu, çiçekleri türlü renklerde bir süs bitkisidir. Kumlu topraklarda yetiþir. Yeþil kýsýmlarý tüylü ve oyalýdýr. Çoðunun çiçekleri pembe veya beyaz renktedir. Losyon yapýmýnda kullanýlýr. Itýr çiçeði hemen hemen dünyanýn her yerinde 1800 metre rakýma kadar kayalýk, orman, tarla ve çalýlýklarda bulunur. Çoðu zaman, taþlarýn arasýnda böyle hoþ kokulu tada sahip þifalý bir bitkinin nasýl oluþtuðu hayret vericidir.

Özellikleri: Kaný temizler, dindirir, ishali durdurur, yaralarý iyileþtirir; Sakinleþtirici özelliði sayesinde stresten arýndýrýr. Mide ve barsak gazlarýný giderir. Barsak parazitlerini düþürülmesinde etkilidir.

Kullanýldýðý yerler:

Losyon olarak(yoðunluðu azaltýlmýþ): Akne dermatit, ekgama, yanýklarla, siyah noktalarýn giderilmesinde, böcek ýsýrýklarýnda önerilmektedir.

Kompres olarak/Banyo suyuna: PMS(adet öncesi sendromunda) ve menapozal þikayetlerin giderilmesinde kullanýlýr. Gebelik sonrasý depresyon ve selülitte kullaným alaný vardýr. Hemoroit ve kýlcal damar rahatsýzlýklarýnda kullanýlýr

Uyarýlar: Gebeliðin ilk 3 ayýnda kullanýmýndan sakýnýn, cildi tahriþ edici özelliði bulunmaktadýr.

Tabiatta Bulunuþu
Itýr çiçeði hemen hemen dünyanýn her yerinde 1800 metre rakýma kadar kayalýk, orman, tarla ve çalýlýklarda bulunur.

Bahçede Yetiþtirilmesi
Tabiattan topladýðýmýz ýtýr tohumlarýný, sonbaharda gölgede bulunan nemli, humus bakýmýndan zengin bir topraða ekebiliriz. Bitkinin hususî bir bakýma ihtiyacý yoktur ve çabuk büyür ve çoðalýr.

Botanik Özellikleri
Bir yaþýndaki ýtýr çiçeði, yaklaþýk 15-50 cm büyüklüðünde olup, balkonlarýmýzý süsleyen ayný aileden olan ceran çiçeklerine (Geranium sp.) benzemektedir. Yapraklarý tüylü, derin, ayrýk, sapý kýrmýzýmsý ve çiçekleri çanak biçiminde, kýrmýzý beyaz çizgilidir.

Itýr çiçeðinin çoðalmasý da mükemmel bir þekilde çevre þartlarýna uygun olarak ayarlanmýþtýr. Yaz sonunda olgunlaþan tohumlarýný mükemmel bir mekanizmayla havaya püskürtür. Yere düþen tohumlar gelecek baharda filiz verecek ve bizlere gülümseyecektir. Gerçek ýtýr çiçeði; diðer çeþitlerinden, çiçeðinin renk ve þekliyle ayýrt edilir.

Kan kýrmýzýsý ýtýr çiçeði (Geranium sanguineum) çapý 3 cm'ye varan parlak, kýrmýzý, büyük çiçeklere sahiptir.

Çayýr ýtýr çiçeði (Geranium pratense) gök mavisi çiçeðe, orman ýtýr çiçeði (Geranium sylvaticum) ise kýrmýzýmsý menekþe renginde çiçeðe sahiptir. Türkçe'de turnagagasý, dönbaba; saat otu ve leylek burnu diye adlandýrýlan türünün ise (Erodium cicutarium) bileþik, salkýmsý çiçeði vardýr. Gaga biçimindeki tohumluklarý büyüktür. Birçok çeþidi arasýndan þifa için kullanýlan sadece gerçek ýtýr çiçeði (Greranium Robertianum)'dir.

Mayýs'tan Aðustos'a kadar topraðýn üzerine yaklaþýk 5 cm çýkmýþ bitkinin dallý ve yapraklý kýsmý kesilerek kurumasý için gölge bir yere demet halinde asýlýr. Bunlar kurur kurumaz, küçük küçük parçalanýr ve kavanoza doldurulur. Bitki özü (ruhu) hazýrlamak için ýtýr çiçeðinin tazesi kullanýlýr.

Itýr Çiçeðinin Þifalý Yönü
Itýr çiçeði özünün bulanýk bir görünümü vardýr. Tanen, uçucu eterik yaðlar, ceranin olarak acý maddeler ihtiva eden ýtýr çiçeði; kaný temizler, dindirir, ishali durdurur, yaralarý iyileþtirir; nispeten idrar söker ve iltihabý giderir.

Itýr Çiçeðinin Kullanýmý
Kurutulmuþ bitkiden yapýlan çay, ishal ve baðýrsak iltihabýnda tavsiye edilmektedir.

Itýr çiçeði banyosu ise; egzama gibi döküntülü deri hastalýklarý, aðýr iyileþen yaralar, fistül, ülser ve uçuk tedavisine uygulanmaktadýr.

Itýr çiçeðini ovalayarak sürme iþi, sinir iltihabý ve mayasýl (döküntü) durumlarýnda tatbik edilebilir. Bunun için büyük bir fincan dolusu ýlýk suya, bir yemek kaþýðý ýtýr çiçeði özü karýþtýrýlarak inceltilir.

Egzamaya Karþý Itýr Çiçeði
Egzamanýn görüntü þekilleri oldukça çeþitlidir. Her yaþta, bebek veya yetiþkinde görülebilir. Egzama, dýþ tesirlerle veya iç (endojen) hastalýklarýn neticesinde ortaya çýkan zehirli metabolik artýklar sebebiyle cildin yüzeyinde iltihaplý yaralarýn oluþmasýdýr. Ekseriyetle metabolizma ve sindirim bozukluklarý, hastalýðýn meydana çýkmasýnda tesirlidir. Bundan baþka mide-baðýrsak kýsmý, böbrek, karaciðer ve pankreas yetmezliði, diabet, kanda ürik asit yükselmesi, beslenme hatalarý, ilâçlarýn kötüye kullanýlmasý veya un, çimento, toz, odun veya sentetik elbiselere karþý duyulan alerji de, egzamanýn ortaya çýkmasýnda tesirlidirler. Duruma göre yanýcý veya kaþýntý verici, kuru veya yaþ, pul pul veya kýrmýzýmsý kabarcýk, yarýk, çýban, boðumcuk veya kabuklu kabarcýklar olarak ortaya çýkar.

Þunu hatýrdan çýkarmamamýz gerekir: Bu cilt rahatsýzlýklarý aslýnda, böbrek, baðýrsak ve karaciðerin yetmezliði sebebiyle, vücudun dahili zehir ve cüruf maddelerinden kurtulmak istemesidir. Çoðu kere bu durumda cilt, içten dýþa doðru (cilt teneffüsü) deðiþimiyle, fazla maddeler salgýlanmak suretiyle arýndýrma iþlemini yerine getirir. Cilt için bu ek bir yük demek ve ekseriyetle cilt iltihaplanýr, kaþýnýr ve ciltte kabuk ve kabarcýklar oluþur.

Egzamanýn ortaya çýktýðý yerler kiþiye göre farklý olabilir: Bütün vücutta veya baþta, kulak içinde, makatta, avret mahallinde, dirsekte, dizde, koltuk altýnda, ellerde, yüzde veya boðazda bulunan kýzartýlý yaralar, nüksetmeye eðilim göstermektedir.

Egzamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Egzamanýn derideki yaralarý tedavi edilirken, bir taraftan da bunlara yol açan asýl sebep ve yetmezlikler araþtýrýlmalý, teþhis kesinlik kazanmalýdýr. Bilhassa nebatî beslenmeye riayet etmeli. Aðýr gýdalardan kaçýnmalý. Alkol, nikotin (sigara), kahve ve çay almamalý. Ýnatçý vakalarda iþlenmemiþ tabiî gýdalar ve diyet tavsiye edilmektedir.

Ýltihap ve yaþ egzamaya, kesilmiþ sütün peynir kýsmý (tuzsuz beyaz peynir) iyi gelmektedir. Kuru egzamaya ise, soðuk preslenmiþ zeytinyaðý sürülebilir.

Itýr Çiçeði Banyosu
Cildin hastalýklý bölgelerine günde bir defa 20 dakika ýtýr çiçeði banyosu yapýlýr.

Hazýrlanýþý ve Kullanýmý
Yaklaþýk bir avuç dolusu bitki bir litre suyun içinde kaynatýlýr, beþ dakika bekletilir, süzülür; yarým veya dolu küvete katýlýr.

Bu banyo ile birlikte ayný zamanda egzama; dahili olarak da bitki çayý ve taze bitki damlalarýyla da tedavi edilebilir.