AT KUYRUÐU

Latince ismi : Equisetum arvense

Ortak isimleri :

Atkuyruðu (horsetail)

Temizleme kamýþý (scouring rush)

Çayýr atkuyruðu (field horsetail)

Bilimsel adý :

Equisetum arvense L.

Sembolü :  QAR

Yaþama süresi : Yýl boyu sürer

 Kökeni : yerel

 Mevsimi : serin havalar

 Yetiþme özellikleri : Hava durumuna dayanýklý biçimde oynak eklemli dallarý vardýr. Ýki farklý þekildedir.Birincisi, ilkbaharýn baþýnda bilya yataðý þeklinde geliþen, basit, yalýn verimsiz bir saptýr. Ýkinci dalýnda ince halkalar biçiminde dizilmiþ yapraklarý vardýr, yeþil eklemlidir. Kökler, rhizomatous ve yumru kökten ibarettir.

 Çiçekleri : Pek çiçeði yoktur, fakat bir külah biçiminde, ¾ - 1 ½  inç arasý uzunluklardadýr.

 Meyve ve tohumlarý : Spor ile çoðalýr. Spor keseleri aþýk sarý toz halindedir.  

Yapraklarý : Küçük ve pul biçiminde, geneli yeþil olmayan, yapraklarý halka þeklinde dizilmiþ ve tohumunun etrafý zýrhlý, birleþik tabanlýdýr.

Ekolojik (çevrebilimsel) bakýmdan uyarlanýþý

    Çayýr atkuyruðu otu, ormanlýk alanlarda, tarlalarda, çayýrlarda ve bataklýklarda ve derenin yanýndaki nemli topraklarda,nehirlerde,göllerde ve deprem bölgelerinde (karýþýklýðýn hüküm sürdüðü bölgelerde) bulunur. Çayýr atkuyruðu otu genellikle nemli yerlerde bulunur. Fakat ayný zamanda kuru, yol kenarý, demir yolundaki toprak set ve çukurlar gibi verimsiz yerlerde de bulunabilir.

    Atkuyruðu otu, yoðun neme karþýn duyarlýdýr; kurak koþullarda ise yeni filizlerin oluþumunda azalma görülür.

Topraklarý : yaðmurlu topraklar

Ortak Türleri : Batlýk hasýrotu, bataklýk otu (saz)

Kullanýmý ve idaresi :

    Amerikan yerliler ve eski göçmenler atkuyruðu otundan çay yapýp, diyuretik (idrar söktürücü) olarak kullanýrlardý. Çayýr atkuyruðu otu, atlar için bir öksürük ilacý olarak kullanýlýrdý. Atkuyruðu otundan, iri ve sert tüylü olan oklu kirpilerden korunmak için, hayvan inleri ve giysiler boyanýrdý. Nesneleri temizlemek ve cilalamak için kullanýlýrdý. Taze filizler piþmiþ ya da çið olarak yenilebilir.

    Atkuyruðundan elde edilen çekilmiþ silis ile yeniden mineralleþtirme ve diyuretik (idrar söktürücü) için kullanmak üzere ilaçlar üretilmiþtir.Biojenik silislerin diðer kullanýmlarý endüstriyel ilaçlar olarak (aþýndýrýcý, diþ macunu, kumaþ koruyucu, optik lifler, boya koyulaþtýrýcý) deterjan ve temizleyici olarak kullanýlabilir.1970’lerde yaygýn bir þekilde eczada, yapraklarýnýn kokusu parfüm olarak kullanýlýrdý fakat þimdilerde çok az kullanýlmaktadýr. Bunlar yemeklere lezzet vermek ve yemek tadýnýn güzelleþmesi için de kullanýlabilir.

Atkuyruðu ( Equisetum arvense ),  kýrkilitotu , zemberekotu , çamotu , kýrkboðum , tilkikuyrýðu ve katýrkuyruðu olarak da tanýnýr. Ýlkbahar baþlangýcýnda, derinlere kök salmýþ olan köksaptan, önce spor taþýyýcý kahverengi baþak saplarý çýkar. Düzgün yapýlý küçük çam aðaçlarýný andýran 40-50cm boyundaki yeþil yaz kuyruðu ise daha sonra çýkar.Çok yýllýk, otsu ve çiçeksiz bitkilerdir. Gövdesi silindir biçiminde, dallý veya dalsýz, yeþil veya esmer-yeþil renkli, sert ve içi boþtur. Yapraklarý çok  küçük, pul biçiminde ve sivri uçludur. Spor ile çoðalýrlar.Spor keseleri verimli gövdelerinin uçlarýnda baþak þeklinde toplanmýþlardýr. Türkiye'de 7 kadar türü yetiþmektedir. Saponin , %60-70 silisilik asit , potasyum tuzlarý , tanen ve az miktarda alkaloitler (palustrin, nikotin ve diðerleri) içerirler. Atkuyruðu , tarlalarda, dere kýyýlarýnda ve eðimli arazilerde yetiþir. Balçýklý toprakta yetiþenleri en þifalý olanlarýdýr. Yetiþtiði yere göre %60-70 silisik asit içerir ve bu oran onun þifalý etkinliðini arttýrýr. Doðal olarak, yapay gübre kullanýlan tarlalardan toplanýlmamasý gerekir. Dallarý en ince olan atkuyruðu cinsi genellikle ormanlarda ve orman kýyýlarýnda yetiþir. Bu cins de þifalýdýr. Bataklýk, karasuluk yerlerde ve daðlýk meralarda yetiþen, parmak kalýnlýðýnda saplý ve yüksek boylu bitki ( Equisetum hiemale ) ise yalnýzca dýþtan, banyo katkýsý (oturma banyosu) olarak kullanýlmalýdýr! Genç sürgünleri yiyen hayvanlarda, kan iþemesi ile belirlenen zehirlenmeler görülür. Özellikle sýðýr ve atlar bu bitkiye karþý duyarlýdýr. Kurutma ile zehirlilik etkisi azalmaz. Ýnsanlarda da ayný þekilde zehirlenme belirtileri görülmektedir. Bu nedenle dikkatle kullanýlmasý ve belirtilen miktarlarýn üzerinde kullanýlmamasý gereken bir drogdur. Çayý yapýlacak bitkilerin, tarlalardan, orman kýyýlarýndan ve dere kýyýlarýndan toplanmasý gerekir. Çay için toplanacak bitkiler( Equisetum arvense) , 25-60 cm yükseklikte ve sapý 3-6 mm civarýnda olan türlerdir. Mayýs-Haziran döneminde, henüz canlý yeþil rengini korurken, sapýn topraða yakýn bölümünden kesilir ve demetler halinde gölge ve havadar bir yere asýlarak kurumaya býrakýlýr. Ýðne yapraklar gövdeden kolayca ayrýldýðýnda kuruma tamamlanmýþ olur. Yapraklar ovuþturularak saptan ayrýlýr vebir örgüye serilerek 1-2 gün boyunca tam olarak kurumaya býrakýlýr. Sonra ince kýyýlýr ve hava almayan kaplarda saklanýr.

Bu bitki, özellikle kanama durdurucu özelliði ve aðýr mesane ve böbrek hastalýklarýnda saðladýðý baþarýlar sayesinde eski çaðlardan beri tanýnmaktaydý. Atkuyruðu , kanamalarda, kan kusmalarda, mesane ve böbrek rahatsýzlýklarýnda, taþ ve kum rahatsýzlýklarýnda, benzeri bulunamaz ve yeri doldurulamaz bir þifalý bitkidir. Eski rahatsýzlýklarda, çürüyen yaralarda ve hatta kanser türü çýbanlarda bile atkuyruðu alýþýlmamýþ hizmetler saðlar. Genellikle, ýslak ve sýcak bitki nemli bezlere yatýrýlarak, hasta bölgeye kompres ( bitki lapasý ) olarak uygulanýr. Ýsviçreli herbalist Künzle’nin söylediðine göre ;"Tüm insanlar, bir yaþtan sonra sürekli olarak atkuyruðu çayý içmelidirler." Tüm romatizma, gut ve nevraljik aðrýlar böylece yok olur ve saðlýklý bir yaþlýlýk devresi yaþanabilir. Anlattýðýna göre, 86 yaþýndaki bir adam, atkuyruðu buðu kompresi sayesinde korkunç taþ hastalýðýndan kurtulmuþ ve daha uzun yýllar aðrý çekmeden yaþamýþ. Ayrýca þunlarý da ekliyor  Künzle : ”En aðýr kanamalar veya kan kusmalarý, atkuyruðu çayý içilerek en kýsa sürede veya hemen iyileþir !” Aðrýlý mesane üþütmeleri ve kramplara karþý, kaynatýlmýþ bitkinin buðusu 10 dakika kadar mesane bölgesine uygulanýr . Bu tedavi biçimi birkaç kere yinelendiðinde hastalýk tümüyle atlatýlýr. Birdenbire iþeyememe baþlayarak aðrýlar içinde kývranan yaþlý kiþiler, doktor tarafýndan idrar bir hortum aracýlýðý ile boþaltýlmadan, bu buðu kompresleri sayesinde aðrýlardan kurtulabilirler. Böbrek kumu, böbrek ve mesane taþlarýnda, sýcak atkuyruðu tam banyolar ý alýnýr ve ayný zamanda da atkuyruðu çayý içilir ve basýnçlý bir biçimde boþaltabilmek için, idrar elden geldiðince tutulur. Taþ, bu durumda genellikle düþürülür. Bu konuda almýþ olduðum mektuplar da, yukarýdaki önerileri onaylamaktadýr. Bu kullaným biçimi sayesinde, böbrek taþlarý düþürülüyor ve daha sonra kiþiler kendilerini çok iyi hissediyor ve hiçbir þikayetleri kalmýyor. Sývý dýþkýlayýcý ilaçlar yetersiz kaldýðýnda, atkuyruðu yardýmcý olur. Örneðin, kalp dýþ zarýnda ve akciðer zarýnda su toplanmasý veya kýzýl hastalýðýndan sonraki böbrek düzensizliklerinde ve sývý dýþkýlama düzenini bozan mikroplu hastalýklardan sonra. Sonuç olarak, onun böbrek ve mesane sistemi için dýþtan ve içten kullanýlabilen seçkin bir bitki olduðu söylenebilir. Böbrek çanaðý iltihaplarýnda bir tek atkuyruðu katkýlý banyo mucizeler yaratýr. Bu durumda (yani yalnýzca dýþtan kullanmak için ), parmak kalýnlýðýnda sapý olan uzun boylu atkuyruðu , bataklýk ve karasuluk bölgelerden toplanýr ve böbrek çanaðý iltihaplarýnda, dýþtan kullanýlarak, hemen etkisini gösterir. Yakýn bir tanýdýðým , aðýr bir böbrek çanaðý iltihabý yüzünden aylardýr hastanede yatýyordu. Saðlýðýna ne zaman kavuþabileceði bir türlü belli olmadýðý için, benden (M.Treben) yardým istedi. Atkuyruðu banyosu önerdim ona. Birkaç gün sonra aldýðým mektupta þunlar yazýyordu : “Hayatýmý kurtardýn ! Hastaneden çýktým. Atkuyruðu banyosu tüm þikayetlerimi sona erdirdi ve bana yeni bir güç verdi.” Zor bir doðum sonrasýnda, genç annelerde bazen, görme bozukluklarýna rastlanýr ;çünkü doðum sýrasýnda annenin böbrekleri bir hayli zorlanýr. Atkuyruðu oturma banyolarý , dýþtan yaptýðý etki ile böbreklerin kan dolaþýmýný yoðunlaþtýrarak, onlarýn gözler üstündeki basýnçlarýn azalmasýný ve böylece görme bozukluklarýnýn giderek düzelmesini saðlar. Ünlü ýlýca hekimi Dr.Bohn, bu bitkiyi övmekle bitiremez : “ Atkuyruðu , bir yandan kanama durdurucu özelliðe sahipken, öte yandan da, çok önemli bir böbrek ilacýdýr. Atkuyruðu çayý içildikten sonra, bol miktarda koyu renkli idrar dýþarý atýlacaktýr. Ödemlerde de etkisi çok çabuk görülen bir bitkidir.” Ödemi iyileþtirecek ilaçlardan olumlu sonuç alýndýðýnda, tüm öteki bitki çaylarý bir tarafa býrakýlarak günde 2-3 bardak atkuyruðu çayý gün boyuna yayýlarak, yudumlanarak içilmelidir. Edinilmiþ deneyimlere göre, ödem gerileyecektir. Kaþýntýlý egzamalarda, kabuklu, iltihaplý, kýllarý dökülmüþ olsa bile, atkuyruðu kaynama suyu ile yapýlan banyolar veya kompresler büyük yardým saðlar. Kaynama suyu ile yapýlan yýkamalar ve banyolar, dolamalara, bacaktaki açýk yaralara, iþleyen eski yaralara, kanser türü çýbanlara, fistüllere, kýl dibi iltihaplarýna ve deri tüberkülozuna karþý baþarýlýdýr. Dinmeyen burun kanamalarýnda, bitki kaynama suyu soðutulduktan sonra, kompres biçiminde buruna uygulanýr. Kan dindirici olarak, akciðer, dölyataðý (rahim), basur ve mide kanamalarýnda, içten çay biçiminde kullanýlýr. Bu tür olaylarda doðal olarak, bitkinin uzun süre kaynatýlmasý gerekir. Atkuyruðu çýban otu ile eþit karýþtýrýlarak kullanýldýðýnda, kan temizleyici özelliði sayesinde, atardamar sertliðine ve unutkanlýða karþý baþarýlý olacaktýr. Kepekli saçlar, atkuyruðu kaynama suyu ile her gün yýkanýr ve saç diplerine zeytinyaðý ile friksiyon (ovarak sürme) yapýlýr. Kepekler kýsa sürede yok olacaktýr. Binbirdelikotu ile eþit oranda karýþtýrýlarak demlenen atkuyruðu çayý günde 1-2 bardak içilip, akþamlarý da kuru yemek yendiðinde, yataða iþeme olayý önlenebilir.Bu çay ayný zamanda, bademcik iltihabý, aðýz boþluðu ve diþeti kanamalarýnda ve iltihaplarýnda, fistüllerde ve polüplerde gargara biçiminde kullanýlýr. Kadýnlarýn beyaz akýntýlarýnda, atkuyruðu oturma banyolarý alýnmalýdýr. Bitkinin, kronik bronþit ve akciðer tüberkülozuna karþý oldukça etkili olduðu da hiçbir zaman unutulmamalýdýr ! Düzenli çay içimi ile silisik asit alýmý sayesinde akciðer tüberkülozu iyileþirken, bir yandan da, hastalýðýn yaratmýþ olduðu genel güçsüzlük durumu sona erer. Avusturyalý Biyolog Richard Willford’un belirttiðine göre, yeni araþtýrma sonuçlarý sayesinde, uzun süre düzenli biçimde atkuyruðu çayý içildiðinde, kötü karakterli þiþliklerin (tümörlerin) büyümelerinin durduðu ve sonunda yok olduklarý söylenebilir. Dölyataðýndaki ve anüsteki polipler ve eklem sývý kesesi iltihaplarý bile bu yöntemle geçirilebilir. Bu tür olaylarda atkuyruðu buðu kompresi ve oturma banyolarý yardýmcý olarak uygulanmalýdýr. Bu buðu kompresleri , kramplý mide rahatsýzlýklarý, karaciðer ve safra kesesi düzensizliklerinde ve yukarý doðru oluþturduklarý basýnçla kalp çalýþmasýný etkileyen aðrýlý birikimlerde yardýmcý olur. 

   Beni (M.Treben) arayan 49 yaþýndaki bir çiftçinin ayak tabanýnda sert ve aðrýlý bir yumru oluþmuþtu ve adamcaðýz yürüyemiyordu. Ben ona, kötü karakterli tümörleri bile yok eden, atkuyruðu buðu kompreslerini önerdim. Üç gün sonra yine telefonla aradýðýmda, yumrunun tümüyle yok olduðu haberini aldýðýmdaki mutluluðumu düþünebilirsiniz. Ayak tabanýnýn derisi biraz gevþek ve yumuþakmýþ, sert yumrudan ise hiçbir iz kalmamýþ. Tanrý'nýn eczanesinden bir mucize daha ! Deneyimlerime göre en aðýr bel kemiði sakatlýklarý bile, eðer bir sinirin sýkýþmasý sonucunda oluþmamýþlarsa, atkuyruðu oturma banyolarý ile iyileþtirebilirler. Röntgen filminde, yaþlýlýk nedeniyle aþýnmýþ eklemler saptanmýþ olsa bile, bu durum aðrý çekmeyi gerektirmez ! Hastalýðýnda yukarý doðru basýnç yapmaya baþlayan bir böbreðin, bel kemiði boyunca uzanan sinirlere dayanmasý sonucu bu tür aðrýlar oluþabilir. Bir atkuyruðu oturma banyosu, böbreklere derinlemesine yaptýðý etki ile, onlarýn yukarý doðru olan basýnçlarýný yok eder. 38 yaþýndaki bir kadýn üç yýldýr bel kemiði tedavisi görüyordu. Fakat, iyileþmeyi beklerken, aðrýlarý daha da artmýþ, omuz ve boyun civarý öylesine sertleþmiþti ki, sabahlarý yataðýndan kalkabilmek için, eþinin tavana monte ettiði bir askýya tutunmadan edemiyordu. Bu kadýnýn  yalnýzca bir tek atkuyruðu oturma banyosu aldýktan sonra tüm aðrýlarýndan ve kas sertleþmelerinden kurtulduðunu okuyunca mutlaka þaþýracaksýnýz! Ayný durum, traktör sürücülerinin uðradýklarý bel kemiði zararlarýnda da geçerlidir. Traktörün sallantýsý bel kemiðini deðil, böbrekleri rahatsýz ediyor. Bu durumda hemen yukarý doðru oluþan basýnç, atkuyruðu oturma banyolarý ile ortadan kalkar. Ýsviçreli bir haným, birkaç yýl boyunca, boynundan baþlamak üzere, bir baston gibi hareketsiz kalmýþtý. Her yýl ýlýcalarda (kaplýca)  gördüðü tedavi yalnýzca biraz yardýmcý olduðu halde, kesin bir iyileþme olmuyordu. Ýnanmadýðý halde, evine döndüðünde atkuyruðu oturma banyosu yapacaðýna bana söz verdi. Çok kýsa bir süre sonra da, telefonda onun sevinçli sesini duydum. Sýcak atkuyruðu banyosundaki ilk on dakikadan sonra tüm tutukluklarý yok olmuþ. Kadýnýn rahatsýzlýklarý böylece sona erdi ve yýllar boyunca bir daha görülmedi. 

    Büyük Nevrolog Dr. Wagner- Jaureg, yazýlarýnda þöyle diyor : “ Tüm sinir hastalarýnýn üçte ikisi, eðer böbrekleri saðlýklý olmuþ olsaydý, sinir kliniklerine girmek zorunda kalmazdý” Bu gerçeði öðrendiðimden beri, böbrek rahatsýzlýðýndan ötürü depresyonlar, saplantýlar ve cinnet krizleri nedeniyle saðlýklarýný yitirmiþ kiþilere atkuyruðu oturma banyolarý önererek, onlarý akýl hastanelerinden kurtarmayý baþardým. Bu tür olaylarda, ýsýrganotu ve civanperçemi yaný sýra, atkuyruðu çayý da, sabah ve akþam olmak üzere, günde iki bardak içilmelidir. Tüm belirtileri ile kanýtlanmýþ böbrek düzensizliklerinde, oturma banyolarý taze atkuyruðu ile hazýrlanmalýdýr.   

Kullaným Biçimleri :

     Çay Hazýrlamak : Yarým veya bir tatlý kaþýðý kurutulmuþ ve ince kýyýlmýþ bitki (ince saplý olan 3-6 mm, 25-60 cm yükseklik), orta boy bir su bardaðý dolusu kaynar suyla haþlanýr, üstü kapalý olarak 15-20 dakika demlendikten sonra süzülür. Günde 2-4 bardak aç karnýna veya öðün aralarýnda soðutulmadan içilir.

Oturma banyolarý: Daha önce de belirtmiþ olduðum gibi, en iyisi, bataklýk ve karasuluk yerlerde yetiþen kalýn saplý ve uzun boylu bitkinin (1-2 m) kullanýlmasýdýr. Bir banyo için, beþ litrelik bir kova dolusu bitki gerekmektedir . Oturma banyolarýnda, böbrekler suyun içinde kalmalýdýr. Banyo süresi 20 dakikadýr. Banyodan sonra kurulanýlmaz ve bir bornoza sarýnarak bir saat kadar yatakta terlendikten sonra kurulanýlarak, kuru iç çamaþýrý giyilir. Oturma banyosu suyu, sonradan ýsýtýlarak, iki kere daha kullanýlabilir.   4-5 litrelik bir kova dolusu taze bitki veya 100g kurutulmuþ bitki, akþamdan 3-4 litre suya yatýrýlýr. Ertesi gün kaynama derecisine kadar ýsýtýlýr ve süzüldükten sonra küvet içindeki banyo suyuna eklenir. Banyo süresi 20 dakikadýr! Banyo suyu böbreklerin üstüne çýkmalýdýr. Banyodan sonra kurulanýlmamalý ve bir bornoza sarýnarak yatakta dinlenilmelidir.

Bitki Buðu Kompresi : Ýki avuç dolusu ince kýyýlmýþ bitki bir süzgece koyularak, içinde su kaynamakta olan bir kabýn üstüne yerleþtirilir ve üstü kapatýlýr. Kompresin soðumamasýna özen göstermek gerekir! Birkaç saat veya gece boyunca etkilememeye býrakýlýr.. 

Lapa kompresi: Taze bitki iyice yýkanýr ve bir tahta tablanýn üstünde lapa haline gelene kadar ezilir.

Referanslar:

1- "Gesundheit aus der Apotheke Gottes" "Tanrý'nýn Eczanesinden Saglýk", Maria Treben 

2- Türkiye'de Bitkilerle Tedavi, Prof.Dr. Turhan Baytop, I.U Eczacýlýk Fak.

3- "Bir Yudum Saðlýk",N.Eröztürk, Anahtar yayýnlarý,200